Τι ισχύει με το νέο Κληρονομικό Δίκαιο για οφειλές, διαθήκες και μοιρασιά ακινήτων
Ενα πατρικό που μένει κλειστό επειδή τα αδέλφια δεν συμφωνούν, ένα διαμέρισμα με άγνωστα χρέη και μια περιουσία που «σπάει» σε όλο και μικρότερα μερίδια βρίσκονται στο επίκεντρο του νέου Κληρονομικού Δικαίου. Οι αλλαγές διευκολύνουν τη μοιρασιά και την αξιοποίηση των ακινήτων και προστατεύουν, υπό προϋποθέσεις, την προσωπική περιουσία των κληρονόμων από τις οφειλές του θανόντος. Ορισμένες λύσεις καλύπτουν και παλιές υποθέσεις.
Οι αλλαγές
Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται, κατά κανόνα, στις κληρονομιές προσώπων που απεβίωσαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για παλαιότερους θανάτους προβλέπονται συγκεκριμένες εξαιρέσεις, όπως στη διανομή της περιουσίας και στη δυνατότητα απογραφής. Επομένως, δεν υπάγονται όλες οι εκκρεμείς κληρονομιές στο ίδιο καθεστώς.
Η σημαντικότερη αλλαγή για όσους κληρονομούν χρέη είναι ότι δεν βαρύνεται πλέον, ως βασικός κανόνας, η δική τους περιουσία. Δηλαδή η αποδοχή μιας κληρονομιάς με δάνεια ή φορολογικές οφειλές δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κινδυνεύουν το προσωπικό τους σπίτι, οι καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που είχαν αποκτήσει ανεξάρτητα από τον θανόντα.
Τα χρέη, όμως, δεν διαγράφονται. Αν το κληρονομημένο ακίνητο συνοδεύεται από οφειλές, μπορεί να χρειαστεί να αξιοποιηθεί για την εξόφλησή τους. Η προστασία αφορά την υπόλοιπη περιουσία του κληρονόμου. Δεν εξασφαλίζει ότι θα κρατήσει το πατρικό χωρίς τα βάρη του, ιδίως όταν τα χρέη ξεπερνούν την αξία του.
Εδώ βρίσκεται και η βασική παγίδα. Ο κληρονόμος αναλαμβάνει προσωπική ευθύνη αν δηλώσει στη γραμματεία του δικαστηρίου της κληρονομιάς ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα. Προσωπική ευθύνη μπορεί επίσης να προκύψει αν μεταβιβάσει περιουσιακά στοιχεία παραβιάζοντας τους περιορισμούς του νόμου, αν μειώσει υπαίτια την αξία της κληρονομιάς ή αν δεν τηρήσει τη νόμιμη σειρά πληρωμής των απαιτήσεων. Γι’ αυτό πωλήσεις, μεταβιβάσεις και πληρωμές χρειάζονται έλεγχο πρoτού πραγματοποιηθούν.
Διαφορετικοί κανόνες ισχύουν για τα έσοδα της κληρονομιάς. Ο κληρονόμος μπορεί να εισπράττει τα ωφελήματα της περιουσίας και να χρησιμοποιεί κεφάλαιό της για την εξόφληση των πιστωτών ή τη συντήρησή της. Η δυνατότητα αυτή δεν σημαίνει ότι μπορεί να πουλήσει ή να μεταβιβάσει ελεύθερα οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο, διατηρώντας σε κάθε περίπτωση την προστασία.
Για παλιές κληρονομιές με χρέη παραμένει ανοιχτή έως τον Νοέμβριο ειδική δυνατότητα απογραφής. Αφορά κληρονόμους προσώπων που είχαν πεθάνει έως τις 22 Μαΐου 2026 και δεν είχαν δηλώσει εμπρόθεσμα αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής, δηλαδή με προστασία της προσωπικής τους περιουσίας από τα κληρονομικά χρέη. Μπορούν να ζητήσουν τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για την καταγραφή της κληρονομικής περιουσίας, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Απαραίτητο είναι να μην έχει επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση στην προσωπική τους περιουσία και να μην υπάρχει νόμιμος λόγος απώλειας του ευεργετήματος. Το εξάμηνο υπολογίζεται από τη δημοσίευση του νόμου τον Μάιο, όχι από την έναρξη εφαρμογής του νέου καθεστώτος τον Σεπτέμβριο. Η ρύθμιση δεν επιτρέπει γενική ανάκληση παλιών αποποιήσεων. Οσοι είχαν αρνηθεί την κληρονομιά δεν αποκτούν αυτομάτως δικαίωμα να την αποδεχθούν τώρα.
Στα ακίνητα, η μεγάλη αλλαγή αφορά τη νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ελάχιστο κληρονομικό δικαίωμα των στενών συγγενών που προστατεύονται από τον νόμο. Αυτό μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου και αντιστοιχεί στο μισό της αξίας της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος χωρίς διαθήκη. Ετσι, ο ιδιοκτήτης μπορεί να αφήσει με διαθήκη ένα ακίνητο σε έναν κληρονόμο χωρίς οι υπόλοιποι δικαιούχοι της νόμιμης μοίρας να γίνονται υποχρεωτικά συνιδιοκτήτες.
Για παράδειγμα, ένας γονέας χωρίς επιζώντα σύζυγο έχει δύο παιδιά και μοναδική καθαρή περιουσία ένα διαμέρισμα αξίας 300.000 ευρώ. Αν το αφήσει με διαθήκη στο ένα παιδί, το δεύτερο έχει χρηματική αξίωση 75.000 ευρώ εφόσον δεν υπάρχουν προηγούμενες παροχές ή άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τον υπολογισμό. Το ποσό είναι το μισό της μερίδας των 150.000 ευρώ που θα έπαιρνε χωρίς διαθήκη.
Το σπίτι μπορεί επομένως να παραμείνει σε έναν ιδιοκτήτη, ο οποίος όμως οφείλει να καλύψει τη χρηματική αξίωση. Αν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοιχείου αντί χρημάτων. Η αλλαγή περιορίζει τον κατακερματισμό, διατηρώντας την προστασία των δικαιούχων της νόμιμης μοίρας.
Για ακίνητα που ανήκουν ήδη σε περισσότερους κληρονόμους προβλέπεται άλλη λύση. Αν δεν μπορούν να χωριστούν αυτούσια ή ο διαχωρισμός είναι οικονομικά ασύμφορος, το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση συγκληρονόμου, να του επιδικάσει τη μερίδα άλλου έναντι ποσού ίσου με την αγοραία αξία της. Αν περισσότεροι διεκδικούν το ίδιο ακίνητο, συνεκτιμάται και η δυνατότητα αξιοποίησής του.
Σε ένα διαμέρισμα αξίας 200.000 ευρώ που ανήκει σε δύο αδέλφια από μισό, ο ένας μπορεί να ζητήσει δικαστικά να αποκτήσει και το άλλο μισό καταβάλλοντας ενδεικτικά 100.000 ευρώ. Η απόφαση δεν είναι αυτόματη και η αξία δεν καθορίζεται μονομερώς από εκείνον που θέλει να αγοράσει. Το δικαστήριο εξετάζει τις προϋποθέσεις και την αποτίμηση. Η λύση προϋποθέτει ότι ο ενδιαφερόμενος μπορεί να πληρώσει τη μερίδα που ζητά.
Ο συνδυασμός
Οι νέοι κανόνες διανομής μπορούν να εφαρμοστούν και σε παλιές κληρονομιές εφόσον δεν έχει ασκηθεί αγωγή διανομής. Παράλληλα, η συμφωνία μεταξύ συγκληρονόμων για τη μοιρασιά ολόκληρης ή μέρους της περιουσίας ισχύει και ως αποδοχή της κληρονομιάς. Ετσι, μπορούν να συνδυαστούν οι δύο διαδικασίες, χωρίς να καταργούνται οι απαιτούμενες συμβολαιογραφικές πράξεις, οι φορολογικές υποχρεώσεις και η καταχώριση των δικαιωμάτων στα ακίνητα.
Η οργάνωση της διαδοχής μπορεί πλέον να αρχίζει και όσο ο ιδιοκτήτης ζει. Οι κληρονομικές συμβάσεις υπογράφονται ενώπιον συμβολαιογράφου με αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων και επιτρέπουν τον καθορισμό κληρονόμων ή άλλων παροχών για μετά τον θάνατο. Εχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για οικογενειακές επιχειρήσεις και περιουσίες που χρειάζονται έγκαιρο σχεδιασμό. Οι δεσμευτικές διατάξεις τους δεν ανακαλούνται μονομερώς όπως μια διαθήκη με τις ειδικές εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος.
protothema.gr
Ακολουθήστε το Agrinio2Day στο Google News
